Se restatz au nòrd de l’Auvèrnha ò se per escasença li passatz dau temps dei vacanças e se vos agrada tant siá pauc l’arqueologia (segur que vos agrada, que legissètz aqueu blòg!) podètz pas mancar d’anar visitar la mòstra «L’Odissèa dau bronze, a la rescòntra dei premiers europèus» au musèu Anne de Beaujeu, a Molins. La vila es fòra Occitània mai leis eveniments relatius a l’Edat dau bronze son pron rares per si li interessar, d’aitaint mai qu’un bèla part deis objèctes presentats provenon dau Creissent, en Borbonés de lenga d’òc.

La mòstra es labelizada «Exposicion d’interès nacionau» per lo ministèri francés de la cultura e prèn plaça dins l’annada 2025, «Annada dau Bronze».

La scenografia es immersiva. Ela acòrda un lòng temps a presentar lo bronze coma aliatge, amb sei proprietats e seis usatges. Dins nòstrei regions, es aqueu metau mai que lo coire que faguèt entrar la preïstòria dins una èra novèla, amòr dei reorganizacions societalas que sa difusion entraïnèt.

Es an aquela societat novèla qu’es consacrat lo segond temps de l’exposicion. Es possible de li veire d’objèctes emblematics rarament presentats ensems e prestar per l’ocasion per una tiera de grands musèus: la cuirassa de Véria, associada a un dei cascos de Bernières-d’Ailly e a l’espada de Chalon de Sòna permetan de donar vida a la figura dau guerrier dau Bronze; la ròda de carri de Coulon e un equipament equèstre abondós nos recòrdan l’importància presa per lo chivau au second millenari; d’otís agricòlas ò d’artisans mòstran coma l’usatge dau metau si difusèt dins la populacion quora èran aperavans limitats a una elita; de beluras e d’objèctes simbolics coma la barlòca en forma de barca solara de la Ferté-Hauterive e mai una supèrba reproduccion dau disc de Nebra evòcan l’existéncia de consideracions mai conceptualas.

Per mièlhs conéisser lei Pòbles dau Bronze.
Clic : crèdits e legenda

Una tresena partida es organizada alentorn d’un espaci grand, evocant un chantier de cavaments e adaptat per d’activitats ludicas e pedagogicas ambe de dròlles. Lei veirinas alentorn son consacradas ai sites de l’Edat dau bronze dins l’Alier, e mai que tot ai depaus celèbres de la Ferté-Hauterive e Jaligny-sur-Besbre dins sa partida francofòna e de Gatnac, Charós, Rongèiras e Jenzat dins sa partida occitanofòna.

La practica dei depaus d’objèctes metallics es comuna a tot l’Edat dau bronze occidentala. Es particularament coneguda dins lo borbonés e lo nòrd dau Massis Centrau. Trobats per còp d’astre entre lo sègle XVII e lo sègle XX, ò mai recentament per de pilhaires equipats ambe de detectors de metaus, lei depaus son rarament estats espechats ambe de tecnicas rigorosas. Ansin, lo contèxte fa manco. Pasmens, leis objèctes acampats son interessants e a còp fascinants d’esperelei, e mai la conoissença de la composicion dei depaus basta per porgir d’informacions utilas ai cercaires.

Sa foncion es discutida, mai siam segurs qu’es pas funerària. D’unei pensan que son estats confidats a la tèrra ambe la volontat de lei tornar retrovats: de depaus de fondèires esperant d’èstre reciclats, ò bensai de depaus de marchands e mai de tresòrs vertadiers. D’autrei li veson d’ofrandas abandonadas per s’atraire lei favors dei divinitats.

Lei depaus metallics de l’Alier
Clic : crèdits e legenda

Una avançada importanta, e una dei rasons de la mòstra de Molins, es l’existéncia despuei 2019 d’una campanha de cavaments alentorn de l’abitat fortificat de l’Edat dau bronze finala de Jenzat. Aqueu site es conegut despuei lo sègle XVIII. Li an notament trobat un parèu de ròdas de bronze intactas, que son bensai aquelei que disiam autre temps venir de Fan dins l’Aude. En 2017, dos depaus li siguèron pilhats. En respònsa an aqueu dangier, la decision siguèt presa de menar d’estudis sistematics ambe totei leis exigéncias de l’arqueologia scientifica. La mediatizacion dei promierei descubèrtas siguèt facha en 2021 sota no nom de «Gatnac» (Gannat en francés) per servar son emplaçament exacte e lo protegir de la cupiditat.

Sus un plan en autor au dessus de la ribiera Siula, lo site de 25 ha es protegit au sud, a l’oèst e a l’èst per de ribàs escalabrós e au nòrd per d’estructuras de fortificacion ambe un barri a pèiras eissuchas lòng de 400 m e son fossat. Sa talha importanta a pas permés de tot cavat mai semblariá que siegue un luec d’abitacion, ambe d’ostaus bastits de fusta. Podèm pas encara precisar son plan ni sa densitat. Li an trobat 11 depaus metallics e mai leis implaçaments pilhats de 7 autrei. An aquestei s’ajustan lei 6 ò 7 trobats entre ai sègles XVIII e XIX dins la comuna mai de qué sabèm pas se siguèron trobats aquí. La majoritat son fòrça pichons mai de grandàs an mai d’une centenas d’objèctes. Lei depaus son estats prelevats complets e «cavats» en laboratori. L’ordonançement deis artefacts permet d’entreveire de gèsts repetitius, una ritualitat que podèm pas precisar mai qu’orienta vèrs l’ipotèsi d’ofrandas preciosas mai que de simples entrepaus d’objèctes de valor. De peças raras vengudas de la region de Londres, de Venèt, de Chipre ò de la Baltica mòstran l’importança deis escambis ambe lei país au luenh. De grans d’òrdi an permés una datacion absoluda au radiocarbòni au sègle IX AvC.

L’exposicion evòca aquelei estudis de terren au travèrs de depaus presentats complets. Lei colleccions mai ancianas dau musèu Anne de Beaujeu son tanben mostradas dins son detalh. Lo musèu d’Archéologie nationale de Saint-Germain-en-Laye presta per sa part lei depaus descubèrts a Rongèiras e Jaligny-sur-Besbre, jamai presentats dans l’Alier.

E se l’avètz jamai visitat, pensatz de servar de temps per lo musèu, ambe sei colleccions egipciana, gallesa, etrusca, roma e seis esplendidas pèças d’art de l’Edat mejana fins a la Renaissança!

Una ocasion per descubrir lo musèu Anne de Beaujeu.
Clic : crèdits e legenda

Referéncias

• «L’Odyssée du bronze», presentacion de la mòstra sus lo site de l’Inrap.

• «L’Odyssée du bronze, à la rencontre des premiers européens», catalòg de la mòstra. Edicions bleu autour. 2025.

• «L’Allier, un authentique “hub” à l’âge du Bronze», dis lei Dossiers d’Archéologie n° 428, març-abriu de 2025, paginas 76-77.

• «Exceptionnelle découverte à Gannat (Allier) : des trésors pour les dieux ?», France Culture, Carbone 14, lo 16 d’octòbre de 2021.

Lo musèu Anne de Beaujeu es sus lo site de l’Ofici dau torisme de Molins.

L’«Annada dau Bronze» si declina tanben ambe un Dossier d’Archélogie (n° 429 mai/junh de 2025) e a per ponch d’òrgue una exposicion au Musée d’archéologie nationale de Saint-Germain-en-Laye, dau 13 de junh de 2025 fins a mars de 2026.

L’imatge dau liame mòstra l’anoncia de l’expausicion au Mab. Es de l’autor d’aqueu blòg, en CC-by-sa 4.0.