En Limosin, la comuna de Sent Desíer de Lairena es a mieg camin entre Limòtges e Garait. Es ara religada au Mas de Barèu e Mairinhat dins una comuna novèla sota lo nom de Sent Desíer e Mas Barèu. Ela compòrta mai d’un masatges, de qué un que sònan Murat. Dempuei 2014, una campanha de cavaments a revelat a cha pauc un abitat de l’Auta Edat Mejana, puei un fòrt complet, encastelat ambe una tecnica jamai identificada fins ara en França per aquela temporada.

Lo site es situat sus un promontòri rocalhós subre la ribiera Taurion e pròchi la confluéncia de la ribiera Lairena. Lo nom oficiau dau luec dich es «las Tors» mai li dison tanben «l’Esperon barrat» bòrd que son accès es estat barrat per un valat cavat dins la pèira. L’endrech a servit de peiriera d’esquiste dins leis annadas 1960, puei tornar mai dins leis annadas 1990. D’aqueu temps, de traças ancianas siguèron trobadas qu’an motivat una alèrta auprès dau Servici Regionau de l’Arqueologia puei un promier estudi e de trencadas de sondatge dins leis annadas 2010.

Tre 2013 fins a 2024, las Tors a Murat son estat l’objècte d’una campanha lònga de cavaments, organizada sota la forma d’un «chantier escòla» ambe l’intervencion de mai de 70 estudiants e l’adjuda dau servici d’arqueologia de Limòtges, sota la direccion de Richard Jonvel dau servici d’arqueologia preventiva d’Amiens-Métropole.

Lei promierei descubèrtas an mostrat que lo luec èra abitat per una cinquantena de personas. Lo carbòni 14 e l’observacion de tèsts de terralhas an permés una datacion entre 766 e 892 ApC, ara espandida fins a la debuta dau sègle X. Leis abitacions, de fusta, fòrça sarradas, èran desseparadas en dos grops. L’aviá tanben d’estructuras defensivas. L’arqueològ va interpreta coma lo domeni d’una familha relativament aisada ambe sei serviciaus e seis òmes d’armas.

L’ocupacion dau site si faguèt e doás fasas. Durent la promiera, lei bastiments èran defenduts per un simple valat. La segonda veguèt la construccion d’estructuras defensivas importantas, ambe un barri vitrificat. Es un cas unic en França per l’Auta Edat Mejana.

Çò qu’apelan vitrificacion, es una generalizacion dau processus a l’origina de la fabricacion dau veire. Consistisse a chanjar l’estructura quimica d’una matèria en montant fortament sa temperatura puei en la sometent a un refrejament rapide. L’objectiu pòt èstre un chanjament d’aparéncia ò lo durciment dau materiau, e es de segur aqueu segond efiech que pòu interessar un arquitècte militar. Lei fòrts vitrificats son coneguts en Euròpa dau centre, dau nòrd e de l’oèst, de qué lo Limosin e lo Massis Centrau (Begas, Piònac, Chastaunòu…) mai estei datan de l’Edat dau fèrri, devèrs 800–200 AvC, en contèxte celtic ò pròchi la cultura celtica. Un seissantenau es en Escòcia. Lei parets d’aquelei fortificacions comportavan de pèiras, de fustas e de mortier. L’elevacion de temperadura necessària es estimada entre 1 100 e 1 300 °C e sabèm pas coma a poscut montar fin qu’a li arribar. Pasmens la multiplicitat dei descubèrtas e l’unitat culturala dei pòples associats plaideja en favor de l’ipotèsi d’actes volontaris, per d’unei cas au mens, mai que d’accidents ò de consequéncias de fachs de guèrra.

La rompedura de la practica après 200 AvC es assegurada dins la Cruesa, e mai dins tota l’Euròpa. Existisse pas de signe d’una tradicion que si seriá mantenguda a la chut-chut 1 000 ans de temps. Se la vitrificacion dau barri de Murat es volontària, e Richard Jonvel pensa qu’es lo cas, alòr sembla ben d’èstre une reinvencion qu’aguèt pas cap de seguida.

Ambe lo temps e leis annadas de cavaments, l’Esperon barrat siguèt qualificat de «fòrt medievau». Lo luec èra trevat e benlèu abitat tre lei temps protoistorics, mai lo fortin de l’Auta Edat Mejana es son estructura d’ocupacion principala. Li an trobat de pèças d’armament, d’espadas, d’esperons de cavaliers, de fèrris de chivau, de pèças de monedas dau sègle IX. Si parla gaire de castèu fortificat, encara mens de fortalesa per aquela dimension e aquela temporada mai l’ipotèsi si dessenha d’una abitacion aristocratica ambe son ostalada, qu’auriá tanben agut un ròtle militar.

La disposicion deis objèctes suggerísse un abandon precipitat dau site per seis ocupants au sègle X.

Ne’n saurèm mai dins quauquei temps quora leis estudis en laboratòri e lo trabalh e sintèsi seràn acabats. Richard Jonvel pensa an una publicacion complèta dins cinc ans e espèra d’organizar una mòstra a Gairat.

Reférencias

L’avançament e mai que tot la fin dei campanhas de cavaments an fach l’objècte d’una mediatizacion relativament importanta dins lei medias locaus. Sensa pretendre a l’exaustivitat:

• «Une découverte rare, après dix ans de fouilles : archéologues, étudiants et bénévoles mettent au jour un fort médiéval», per Laurence Ragon e Alexandra Filliot, France 3 Nouvelle Aquitaine, lo 2 de novembre de 2024.
• «“Il date du IXᵉ siècle”, un fort médiéval découvert dans cette vallée, sa structure est une première en France», per France Lemaire, France 3 Nouvelle Aquitaine, lo 19 d’avost de 2024.
• «“Ça va devenir un site de référence” : la fin de 10 ans de fouilles archéologiques en Creuse», per Thibault Pointeau, Ici Creuse, lo 9 d’octòbre de 2024.
• «Saint-Dizier-Leyrenne (Creuse). Murat “Les Tours” », Richard Jonvel, Archéologie médiévale n°49, p 331. 2019.
• «St-Dizier-Masbaraud. Les fouilles ont révélé un ensemble d’anciennes habitations daté d’entre le VIIIe et Xe», La Montagne, lo 30 d’avost de 2019.

Una publicacion mai scientifica per Richard Jonvel es disponibla sur lo site dau Centre d’Archéologie et d’Histoire Médiévales des Établissements Religieux (Cahmer). Es en data de 2024, sensa mai de precisions.

L’imatge dau liame es una evocacion fòrça libra e sensa vocacion scientifica, producha en intelligéncia artificiala ambe DALL-E 3 d’OpenAI.
©Cristòu Stécoli.

Fauta d’autorisacion explicita dau cavaire, siguèt pas possible d’illustrar l’article ambe de fòtos dau site.