2025 es estada una annada importanta per l’arqueologia en Borbonés occitan. Après la mòstra excepcionala sus l’Edat dau Bronze a Molins, qu’evocava larjament l’abitat fortificat de Jenzat en domeni d’Òc, es lo vilatge de Croset Nòu que siguèt a l’onor ambe la publicacion tre lo mes d’abriu dei descubèrtas fachas dina sa necropòli celtica.

En 2009, un diagnostic arqueologic li a mes en evidéncia l’existéncia de traças d’una ocupacion anciana dins lo quartier des Ancisas. En 2022, ambe un projècte d’extension d’una Zòna d’Activitats Comercialas portat per la Comunatat de comunas de Vichèi, la Drac Auvèrnhe-Ròse-Aups demandèt a l’Inrap d’efectuar de cavaments extensius.

A l’oèst de la parcèla, an trobat de pròvas d’un ocupacion tre lo Neolitic mejan, ambe tres enclaus de qué un au mens a agut un usatge funerari. Son datats devèrs vers 4 300 fins a 3 400 AvC. A pauc de distància, un bastiment caracterizat per tres fòssas parallèlas ambe de pèiras per acotar de bigas es tanben interpretat coma associat a de rites funeraris.

De fòssas contenents de grands vas per la conservacion dei cerealas e doás sepauturas, l’una dins un còfre de pèiras e l’autra sota un tumulus, datan de l’Edat dau Bronze.

Mai lo site es ara mai que tot conegut per sa necropòli dau començament de la segonda Edat dau Fèrri, datada de 460 – 400 AvC (cultura de la Tène anciana), qu’a livrat un materiau abondant e prestigiós. Pas mens de 38 braçalets, 18 fibulas e doás espasas li son sortits de tèrra. Lo 14 d’abriu de 2025, a Clarmont d’Auvèrnha, Benjamin Oury, l’arqueològ responsable dau site, a presentat a la pressa après 3 ans d’estudis e de trabalhs d’estabilisacion aqueu mobilier funerari qu’a pas pron d’equivalent en Euròpa.

Una encencha quadrangulara, de 30 mètres de cada costat, enrodada d’un fossat e d’una palissada, conteniá aperaquí un centenau de tombas. Dotat d’un sistèma d’intrada, demòstra un desir clar de monumentalizacion.

Lei sepauturas son de tombas cavadas directament dins lo sòu, orientadas nòrd/sud en majoritat. L’aciditat dau sòu empachèt la preservacion deis esqueletas. Contenián d’òmes, de fremas e d’enfants e si superpausan sus l’intervalle d’una generacion. Aquelei qu’an de mobilier metallic son soletas de pas èstre recopadas. Si remarca tanben la preséncia d’un lenhier de cremacion, associat an un pichon vas que sei motius perforats pòrtan una semblança ambe aquelei trobats sus l’estug d’una deis espasas.

Leis objèctes metallics son fachs d’aliatges de fèrri ò de coire. Son de fibulas, qu’en màger part son fòrça degradadas, ò de braçalets associats en coblats ò unic, simples ò ornats. Mai lei plus espectaclós son doás espasas tras que ben conservadas, après restauracion per lo CREAM de Viena.

Braçelaires e ornament de fibula.
Clic : crèdits e legenda

Ambedoás espasas son encara associada a d’estugs ò de forrèu, fachs d’una tòla de coire sus una placa de fèrri. La promiera es una espasa corta d’inspiracion grecoromana. Son ornament, coma aqueu de l’estug, son excepcionaus. Son estile la data de 400 fins a 380 AvC e Benjamin Oury recòrda qu’aquelei datas son vesinas dau pilhatge de Roma per lei cèltas en 387 AvC e si prenèm a pantaiar que son possessor, tornat mai riche dei combats en Itàlia, es aqueu que faguèt bastir l’encencha funerària.

La segonda espasa es mai granda e mens ornada. De motiu de solèu e de luna son estats grvats sus sa lama. A encara seis anèus de supension, per la portar a la talha e benlèu la tenir lòng de la camba d’un cavalier.

Leis espadas gallesas de Croset Nòu
Clic : crèdits e legenda

Lo site compòrta tanben de vestigis d’una ocupacion coma zòna artisanala a l’Edat Mediana finala e au sègle XVI, ambe un bastiment qu’èra benlèu un molin idraulic, un forn per lei teules ò lei bricas e un potz d’una autor de dètz mètres.

Si li tròba puei de traças de cadastre tau que de camins, de valats e de limitas de parcèlas, tre l’Edat mejana fins ai temps modèrnes.

Referéncias

• «Une nécropole de gloire et d’épées à Creuzier-le-Neuf dans l’Allier». Éléonore Fournié, Actu-Culture.Com, lo 5 de junh de 2025.

• «La nécropole celtique des Ancises à Creuzier-le-Neuf (Allier)». Reportatge fotografic de l’Inrap. 2025.

• «PHOTOS – Une nécropole celtique et des objets funéraires “exceptionnels” découverts à Creuzier-le-Neuf dans l’Allier». Lauriane Havard, ICI Pays d’Auvergne, lo 15 d’abriu de 2025.

• «Archéologie : une épée extraordinaire du IVe siècle avant J.-C. retrouvée dans une nécropole près de Vichy dévoile ses mystères». Elise Neyret, Historia, lo 15 d’abriu de 2025.

• «Une épée richement ornée trouvée dans une nécropole celtique de l’Allier», Hervé Morin, Le Monde, lo 14 d’abriuu de 2025.

• «5000 ans d’occupation humaine à Creuzier-le-Neuf (Allier)», Inrap, lo 25 d’avost de 2022.

Lo site de Croset Nòu es evocat dins la passionanta sintèsi de l’Inrap, a l’occasion de sa desena sason scientifica consacrada ai cèltas e ai gallés (23 de janvier de 2026).