Nòtas e referéncias

D’esfèct, despuei 2,6 milions d’annadas, lo climat es caracterizat per una alternança de temporadas frejas (glaciàrias) e temperadas (interglaciàrias). La fin dau paleolitic mejan e tot lo paleolitic superior correspòndon a la darriera glaciacion. Lei paisatges frequentats per Neandertal, puei per homo sapiens dempuei lo chastelperronian ò l’aurinhacian fins qu’au magdalenian finau èron mai que mai d’estepas frejas, ont se fasián de grandei caças.

Tre 19 000 ans AP, mai que tot après 14 600 ans e fins a 11 700 ans AP, quora s’acabèt lo rescaufament, foguèron a cha pauc remplaçadas per de forèsts temperadas e lei culturas umanas cambièron en consequéncias. L’arc èra pus adaptat per un pichon caçum que la sagaia amb son propulsor. I aviá mens de besonh de seguir de tropèus sus de grandei distàncias, la vida venguèt mens nomada. La granda unitat culturala que caracterizava l’Euròpa, maugrat sei diferents faciès, cambièt per una regionalizacion pus marcada. Aquestei culturas dei darriers caçairas-culhèires (e pescaires) avans lo cambiament vers l’agricultura son nomenadas «epipaleoliticas» quora lei primierei forèsts pareguèron e «mesoliticas» après l’avaliment dei grands glaciers.

Epipaleolitic e/ò mesolitic s’obsèrvan dins quasi tota l’Eurasia, amb de formas e de datas variablas. De costuma, es l’apelacion d’epipaleolitic qu’es retenguda en Orient, e mai en Euròpa en cò de quauqueis autors, per designar tota la transicion, fins qu’au neolitic.

Lo Mas d’Asilh en Arièja es lo site eponim de la granda cultura epipaleolitica de l’Euròpa de l’oèst. Lo jaç es simbolizat per sei famós còdols, pintats de motius abstrachs. Serián au nombre de 1 400. Son pas especifics ; se retròban de còdols d’aquela mena autra part en Euròpa, mai dins de proporcions mendres. A l’asilian (14 000 a 9 000 ans AP), lo grand art parietau a quasi disparegut; l’art mobilier figuratiu existís encara, mai es pas atestat en Occitània. La cultura materiala se caracteriza per seis arpons, clòts e traucats, e sei ponchas de peirards. La tendéncia es a la microlitizacion, valent a dire a la reduccion de la talha dei lamas e deis aisinas en generau.

Otís e còdols d’industria asiliana.
Clic : crèdits e legenda

En defòra dau Mas d’Asilh, l’epipaleotic s’oberva tanben : a la Torassa, ai Scilas* e Goërís* que son de baumas de L’Espuga, a l’abric Murat de Ròcamador… A l’Abeurador, dins la Montanha Negra (comuna de Felina de Menerbés) e a la Bauma de Fòntbregoá, en Provença centrala (comuna de Salèrna), retròban de traças d’ocupacion que cuerbon tota la transicion, dau paleolitic tardiu fins au neolitic.

Se vetz qu’au sud de l’Euròpa, de qué en Occitània, lei descurbertas epipaleoliticas coma mesoliticas provenon mai que mai deis abrics e dei baumas, quora l’abitat vertadier se fasiá subretot dins de tentas e de cabanas, d’aquí un deficit de coneissenças sus la vida vidanta en aqueu temps.

La cultura mesolitica de referéncia es lo sauvaterrian (ò salvaterrian), d’après la comuna de Salvatèrra de Lemança, en país agenés (9 500 a 7 500 ans AP, amb de prolongament fins qu’a 6 500 ans AP). Coneis diferent faciès en foncion, notament, de la forma de sei microlits, de qué lo montclusian de Montclús dins lo Gard (8 000 a 7 000 ans AP). Dins l’oèst occitan, lo sauvaterrian classic se prolònga dins lo sauvaterrian recent dei microlits en trapèzis, confondut a passat temps amb lo tardenoisian de la França dau nòrd. En Provença, lòng dau Ròse, en Itàlia e quauquei ponchs en Espanha, lo castelnovian de Castèunòu dau Martegue li succedís (8 600 a 7 600 ans AP).

La transicion vers lei premierei culturas agricòlas comença vers 7 800 AP (5 800 AvC) dins l’oèst de la Mediterranèa e dubrís lo procès de neolitizacion.

Nòtas e referéncias