Nòtas e referéncias

Un còp de mai, es dins la sierra d’Atapuerca en Espanha qu’an trobat lo fossile d’òme de Neandertal lo pus vièlh (Sima de los Huesos, 430 000 ans AP, preneandertalian). Demieg lei neandertalians ancians, podèm citar en Occitània la mandibula de l’òme de Montmaurin (Comenge, Auta Garona) trobada dins la bauma dau Cabanòt. Avans la descubèrta de Tautavel, foguèt considerida coma lo fossile lo mai ancian de França. Lei darriers estudis la datan entre 190 000 e 240 000 ans AP.

Homo neanderthalensis deu son nom a la vau de Neander en Alemanha e son domeni s’espandiguèt dins l’Euròpa, l’Orient mejan e l’Asia centrala. En causa de l’asard dei descubèrtas, lei sites de referéncia son nombrós dins l’oèst d’Occitània.

En Carcin, la bauma de Borniquèl (Tarn e Garona) foguèt ocupada per Neandertal. I bastiguèt una estructura facha de 400 tròç d’estalagmitas. Data de quasi 180 000 avans lo present. Avans 2019 e la descubèrta en Zambia d’una estructura de fusta vièlha de 476 000 ans, aquela de Borniquèl èra considerida coma la pus vièlha construccion umana coneguda au monde.

Dins la bauma de Fonteschavada en Charanta Occitana (comuna de Montberol), ocupada i a mai ò mens 150 000 ans, l’industria litica es encara taiaciana. Lo jaç de la bauma de la Micòca, ais Aisiás, a permés la caractererizacion d’una autra industria, lo «micoquian», definit coma una forma d’acheulean finau e presenta en Euròpa entre 130 000 e 50 000 ans AP.

Pasmens, en Euròpa, Neandertal es mai que tot associat a la temporada mosteriana, nomenada d’après l’abric sota ròca dau Mostier. Aqueu site se tròba dins la comuna de Sent Leu de Vesera, en limita de Paisac e Lo Mostièr (Peiregòrd negre, Dordonha). Outra de nombrós otís laissats per Neandertal, i an trobat au mens dos esquelèts, que l’un èra aqueu d’un enfantet vièlh de 9 mes (entre 56 000 e 40 000 ans AP).

Crani e reconstitucion d’òme de Neandertal trobat au Mostier.
Otís d’industria mosteriana.
Clic : crèdits e legenda

Au Puèg de l’Ase I (Carsac e Alhac, Peiregòrd negre, Dordonha) una espeluca dins un grop de cinc, considerada coma un site de referéncia regionau per lo faciès mosterian de tracidion acheuleana, a livrat tanben lo crani d’un enfant datat entre 51 000 e 41 000 ans AP.

Au nombre dei sites de la vau de Vesera, l’abric de la Ferrassiá (Savinhac de Miramont, Peiregòrd negre, Dordonha) es celèbre per sei neandertalians classics. Uech esquelèts i son estat trobats, datats entre 75 000 e 40 000 ans AP per lo mai recent.

L’abric compòrta una copa estratigrafica de referéncia que comença au mosterian (40 000 AP) e s’acaba au perigordian (25 000 AP).

A la Chapela daus Sents (Lemosin, Corresa), s’es trobat un esquelèt quasi complet d’òme de Neandertal datat d’aperaquí 40 000 ans AP. Aqueste beneficièt de condicions especificas per èstre tant ben conservat : una inumacion volontària, que l’aparèt dei caronhards, un abric de pèira (lo jaç de la Bofia Bonnaval) qu’aparèt sa tomba dei tempèris, un sepeliment gaire prefond qu’aparèt lo còrs deis escrachaments e dei movements deguts au pes de la tèrra. D’efèct, seriá estat enterrat volontariament çò que marca la preséncia d’un gèst simbolic fàcia a la mòrt. Comunament admés, aqueu sepeliment es pasmens debatut.

Maugrat que son esquelèt siá que parciau, l’inumacion volontària es egalament evocada per l’òme de Neandertal trobat au Regordon (Montinhac, Peiregòrd negre, Dordonha). L’òme dau Regordon data de 70 000 ans AP.

A Garda, en Charantas Occitanas, lo site de la Quina compòrta dos jaç, que l’un es d’industria mosteriana. Aqueste servís de referéncia per la definicion d’un faciès dich «mosterian dau tipe Quina» ò «charantian». La fin de la sequéncia mosteriana i es datada de 43 000 AP ± 3 600 ans. Tanben d’òs iliacs de bisons e mai de chivaus i son estats faiçonats, bensai per servir de bòlas ò de cuilheras. Lei restes de 27 individús i foguèron trobats, que l’un auriá beneficiat d’una sepultura primària.

Fòra Occitània mai pròches de sei limitas, podèm citar lei Bauces Rosses, a la frontiera entre Menton e Vintimilha, la Bauma de las Fadas a Chastèlperron en Borbonés d’oïl (Châtelperron en francés, Alèir) que donèt son nom a l’industria litica chastèlperroniana e mai l’abric de la Roche-à-Pierrot a Saint-Césaire (ò de còps Saint-Cézaire, Charanta Maritima) ont se trobèt un esquelèt neandertalian. Son datats de 38 000 a 30 000 avans lo present. A Saint-Césaire, l’estratigrafia mòstra una continuitat cronologica entre leis industrias mosteriana e chastèlperroniana. Ansin «Pierrette», la neandertaliana de la Roche-à-Pierrot, permetriá de jónher lo chastèlperronian a Neandertal. Pasmens aqueu ponch es discutit. En Occitània, la conexion entre mosterian e chastèlperronian se vetz a la Ferrassiá, a l’Espeluga de Gargàs en Bigòrra e la Bauma de Haurets a Ladaus en Guiana gascona.

Nòtas e referéncias