Nòtas e referéncias

Pertot dins lo monde, lei cambiaments amorsats amb lo rescaufament climatic que marquèt la fin dau paleolitic an desbocat sus un ensems de mutacions economicas e socialas e mai d’invencions tecnicas caracteristicas d’una temporada nòva: lo neolitic. La fònt de toteis aquestei transformacions es la practica dau norrigatge e de l’agricultura que cambièron fonsament l’economia de subrevivança dei caçairas-culhèires. Leis autrei «marcaires neolitics» son:

• la sedentarizacion, mai ò mens avançada segon que lei comunautats sigan agràrias ò pastoralas,
• la fabricacion d’armas e d’otís de pèiras aliscadas, que donèt son nom au neolitic «novèla Edat de la pèira»,
• la fabricacion de terralhas e d’objèctes de ceramica,
• la teissadura,
• l’arquitectura.

Lo mudament dei societats de caçairas-culhèires en societats de cultivators si sòna «neolitizacion» e apassiona leis arqueològs. En mai que d’una plaça dins lo monde, aquelei cambiaments foguèron fòrça progressius, mai en Euròpa occidentala arribèron tot d’una que foguèron aportats per doas culturas jà estructuradas. Ambedoas an sa fònt en Orient mejan e sa difusion pòu èstre seguida despuei lo sud-est de l’Euròpa fins a l’Ocean Atlantic doumací sei traças arqueologicas. En Occitània, es la cultura dei ceramicas cardialas, ò simplament cultura cardiala, que faguèt intrar tot lo país dins lo neolitic.

Ela nasquèt coma contuniairitz de la cultura italiana mai anciana de la ceramica imprimida (cultura impressa). Aquesta arribèt per la mar, lòng de la còsta nòrd de la Mediterranèa e de pichons grops pioniers s’installèron en Provença e Lengadòc vèrs 5 800 AvC. A la Pèira Signada, dins la comuna de Portiranhas (Erau) foguèron trobadas d’estructuras d’abitat, fòrça raras per aquela temporada. Aicí, e tanben au nòrd de la peninsula italiana, aquestei premiers agricultors aguèron de liames amb lei populacions mesoliticas localas.

Non èra pas una simpla difusion de tecnicas mai de vertadieras migracions de populacions qu’absorbiguèron ben lèu lei pichonei comunautats mesoliticas. Son nom proven de sei ceramicas qu’èron ornadas d’impressions fachas amb un cauquilhatge que li dison «cardium».

L’otilhage cardiau rementa lei microlits e lei lamas de peirards dau mesolitic. Lo mòda de vida novèu se fonda sus la cultura de cerealas e de leguminosas (blat amidonier mai que tot, e tanben froment, òrdi, lentilhas) e mai lo norrigatge de cabras e de motons. Lei buous son atèstats. Lo pòrc es minoritari mai es pas desconegut. La caça a totjorn un ròtle important (singlars, cèrvis).

Lei vilatges son pichons mai son estables e occupats de lònga. Existisson tanben de sites sasoniers a l’usatge dei pastres e dei caçaires, que pòdon utilizar de mai leis abrics sota ròca e lei baumas dei temps passats.
Lei sepulturas conegudas son raras. Semblan d’èstre individualas e mai se de luòcs pòdon èstre emplegats sus un temps lòng e amolonar ansin mai d’un còrs. Son gaire provesidas en mobilier, çò qu’evòca una societat essencialament egalitària. Benlèu que lo sepeliment es pas lo solet biais de trachar lei mòrts, ni manco lo principau.

Fogau dau neolitic ancian e ceramica cardiala.
Clic : crèdits e legenda

Lei sites cardiaus son en plus grand nombre qu’aquelei de la cultura impressa. Podèm citar l’abric Pendimont (Aups-Maritims), emplegat tre lo neolitic precardiau e que servèt puei tant ben de luòc de vida coma de sepeliment. A Pendimont, an trobat un visatge escultat dins un blòt de cauquier. Aqueste, amb tanben lei representacions esquematicas de qüadrupèdes de l’estacion de Corrètge a Leucata (Aude) son d’excepcions: l’art dau cardiau es pas figuratiu, s’apiela au contrari sus de dessenhs e motius abstracts.

La bauma de Fòntbregoá a Salèrna (Var) servèt a paritat d’abric per la caça e per lo norrigatge deis animaus. D’ossaments umans que corespòndan a 14 individús i son estats trobats. Es un cas fòrça documentat de practicas antropofagicas, benlèu alimentàrias mai qu’estrictament ritualas, mai aquò es encara debatut. Baratin a Corteson (Vauclusa) es lo vilatge de plen èr lo mai ancian conegut a l’ora d’ara. Se i tròba de fons de cabanas empeirats amb de còdols. Dins la Bauma Borbon a Cabrièira (Gard) foguèron trobats 15 individús, probablament sepelits individualament, e un mobilier important que sembla pas èstre depausat coma ofranda.

Lo cardiau es contemporanèu e s’esperlonga dins una cultura pròcha, l’epicardiau (5 500 AvC – 4 600 AvC) que sei vas son ornats amb de caneladuras e de còps de ponçons.

Quauquei luòcs de descubèrtas:

Per lo neolitic precardiau e la cultura impressa…

• L’abric Pendimont a Castelar,
  Lo site de Caucada a Niça (Aups Maritims).
• La Pèira Signada,
  Lo Pont de Ròca Auta a Portiranhas,
  La bauma de Camprafaud a Ferrièiras e Possaron (Erau).

Per la cultura cardiala…

• L’abric Pendimont a Castelar,
  Lo site de Caucada a Niça,
  Lei Breguieras a Mogins (Aups Maritims).
• La bauma de Fòntbregoá a Salèrna (Var).
• Lo Morre de Pradèu, sus lo site de Baratin a Corteson,
  La bauma d’Unang entre Malamòrt e Ventabren (Vauclusa).
• L’abric de la Fònt dei pijons e la bauma Sicard a Castèunòu dau Martegue (Bocas de Ròse).
• La bauma de Montclús,
  La Bauma de Latròna a Senta Anastasiá,
  La Bauma de l’Aigla a Mejanas e lo Clap
  La Bauma Clausida a Sumena,
  La Bauma Borbon a Cabrièira (Gard).
• L’Abeurador a Felina de Menerbés,
  La bauma de Camprafaud a Ferrièiras e Possaron (Erau).
• La bauma dau Glasel a Salèlas de Cabardés (Aude).

E pereu, en Catalonha dau Nòrd: la Cova de l’Esperit a Salses, la Balma de Montboló; dins lo Moianès: la Cova del Toll; pròche Valéncia: la Cova de la Sarsa, luòc de sepeliment.

Per la cultura epicardiala…

• Lo site dau Molin de Barret de Liura (Droma).
• L’abric de la Fònt dei pijons a Castèunòu dau Marteguem
  Lo site dau Còl de Santa Anna a Sumiana e Caulònga (Bocas de Ròse).
• La bauma de Montclús,
  La bauma e l’abitat de plen èr dau Taí, a Remolins (Gard).
• La bauma de Camprafaud a Ferrièiras e Possaron,
  La bauma IV de Sant Pèire de la Faja (Erau).
• La bauma dau Glasel a Salèlas de Cabardés,
  L’abric du Ròc de Dornha a Fontane (Aude).

E pereu: au Barranc d’en Fabra dins la província de Tarragona, que se i tròba un vilatge de nòu cabanas e mai a la Cova Fosca en país valencian.

Extension dau cardiau e de l’epicardiau francoiberics
en Mediterranèa dau nòrd-oèst
©Samuel van Willigen
in «Aspects culturels de la néolithisation en Méditerranée occidentale :
le Cardial et l’Épicardial»

Excavat tre 1890 e ara estudiat per una còla pluridisciplinària, lo site de Rocador sus lo Causse de Gramat (comuna de Teminas, Carcin) es constituit d’una bauma ornada paleolitica e d’un «clop» ò dolina, qu’es un trauc que proven de l’erosion dau relèu cauquier. Aqueste d’aicí compòrta mai d’un jaç neolitic e es en particular lo site eponim dau faciès rocadorian dau Ven milenari (lo jaç C es data de 4 200 AvC). Caracterizat per una ceramica mal engaubiada e gaire ornada, lo rocadorian s’observa en Carcin, Agenés, Peirigòrd e a benlèu de raiças au sud-oèst dau Massís Centrau. Mau definit d’un ponch de vist cronologic, lo rocadorian es, segon leis autors: una forma de neolitic endogèn en continuitat amb lei tradicions sauvaterrianas que remontariá a un neolitic primitiu ancian dau VIen milenari, s’es pas manco dau VIIen, ò: una mutacion dau mesolitic locau influençat per la cultura impressa. D’autrei refusan fins qu’au nom de «rocadorian» que li sembla tròp englobant e parlan amb prudéncia de neolitic precardiau.

Vèrs la premiera mitat dau Ven millenari, en Gironda e lòng de la còsta, de comunautats son directament cardialas. Aqueu cardiau tardiu de l’oèst es sovent apelat «cardiau atlantic». Es dins un site de la sòrta, a L’aleda deu Gurp (ò La Leda? Es a Graian e l’Espitau), qu’an trobat una destrau de pèira aliscada quand èra encara largament inconeguda dins lo Miegjorn.

L’epicardiau, lo cardiau atlantic e lo rocadorian asseguran la transicion amb lo neolitic mejan.

Quauquei sites possiblament restacats au rocadorian…

• La bauma de Camprafaud a Ferrièiras e Possaron –mai l’estatut de sei jaç dau VIen milenari es discutit,
  Lo site de Sant Pèire de la Faja (Erau).
• L’abric de Còmba Grèsa II a Cressa,
  L’abric de la Pojada a Milhau,
  L’abric de Ròcamisson a Montrosièr (Avairon).
• L’abric Jean Cros, a Labastida en Val (Aude).
• La bauma de Rocador (Teminas, Òlt).
• L’abric del Martinet a Salvatèrra de Lemança,
  L’abric de la Bòria del Rei a Blancafòrt de Briolança (Òlt e Garona).
• L’abric Pageiral ais Aisiás de Taiac,
  La bauma de Rofinhac, jaç II (Dordonha).

Quauquei sites cardiaus atlantic…

• La Balisa a Solac,
  L’Aleda (ò La Leda?) deu Gurp a Graian e l’Espitau,
  Betei (ò Betelh?) a Endarnòs (Gironda).

Nòtas e referéncias