Una dei caracteristicas deis ancians celtas es la fòrta ritualisacion deis activitats guerrieras.

A l’edat dau bronze, lei depaus d’armas plegadas ò rompudas son lei manifestacions lei pus tipicas. Aqueu gèste de «sacrificar» leis armas si perseguiguèt lòng de la promiera e de la seconda edat dau fèrri.

Dins lo vilatge protoceltic de Ròcapertusa, bensai un sanctuari a l’origina, d’estatuas de guerriers son datadas dau sègle V avans nòstra èra. Au sègle III ò II son presentadas en connexion ambe de pielons de pèiras cavats per servir a la mòstra de cranis ò de tèstas embaumadas. Si saup pas se s’agisse d’adversaris ò d’aujòus illustres, mai la costuma de l’expausicion publica de tèstas d’enemics es mencionada devèrs 100 AvC per lo grèc Poseidonos que visitèt leis alentorns de Massalia. En Occitània, s’obsèrva a Ròcapertusa e a Glanum en Provença, au Cailar dins lo Gard, a Puèg Mau dins lei Corbieras pròchi Sijan e, coma veirèm, a la Torneria pereu.

Esculturas trobadas sus l’oppidum d’Entremont,
interpretadas coma de tèstas copadas.
Ais de Provença. Musèu Granet.
Mark Landon. Domeni public.

Per celebrar lei victòrias, una autra costuma es l’expausicion deis armas. Lei celtas bastisson de trofèus tau coma dins lei cultes eroïcs dei grècs ò dei romans. De panoplias guerrieras penjadas sus de crotz de fusta, quantitat de bloquiers e d’armas, d’animaus sacrificats, de depaus, e mai de còrs umans tractats de diferentei manieras son recampats e presentats ensems. La Tène, en Soïssa, que donèt son nom a la cultura de la seconda edat dau fèrri, podriá èstre un luec de memòria d’aquela sòrta, e tanben lo Cailar. Vèrs lo debut dau sègle III AvC pareisson de sanctuaris vertadiers ambe d’encenchas materializadas. Tintinhac, en Corresa, n’es un exemple en Gàllia meridionala.

Lo site de la cima de la Torneria pereu es interpretat coma un sanctuari. Siguèt descubert en 1996 doumací leis òbras dau coronèu Georges Brétaudeau e de l’associacion IPAAM e es cavat dempuei 2013 per Franck Suméra e sa còla. Situat dins la comuna de Robion dins leis Aups Maritimes, a 1816 m d’altitud, es de remarca per son emplaçament dins un paisatge grandiós. La vista si li estende sus de cadenas de montanhas pron lunchencas mai es gaire visible eu, a donc pas vertadierament de valor ostentatòria. A pas de valor defensiva ni mai, bòrd qu’es possible de l’aprochar sensa èstre vist.

La montanha vista de Robion.
Originau cadrat de mai.
©niceartphoto/Alamy Photos Stock. Drechs reservats.

Es una arquitectura monumentala, ambe una encencha de 1m a 4m de large provesida de torres que asseguran sa coeréncia e que delimita una plaça de 500m². L’ensemble es enviroutat per un vaste valat. Sa cronologia es malaisida a establir perqué la documentacion arqueologica es paura dins leis environs e la ceramica de referéncia far manco. L’estudi dei monedas trobadas mòstra que l’endrech siguèt frenquentat vèrs mai ò mens 215 AvC.

Un quarantenau de monedas èra amassadas e depausadas entre doás basis de construccion d’una torre que correspònd a la darriera fasa d’occupacion dau site. Lei peças èron associadas an una còsta umana, qu’es dificile de dire s’èra depausada, ò non. Èron raiadas, marteladas ò traucadas per significar un depaus sacrificiau, mai que la constitucion d’un tesaur.

D’ofrandas repartidas sus un temps lòng siguèron amassadas tau coma dins la practica romana de la favissa. Son de monedas massaliètas dau tipe «grand bronze au brau», ja trobadas en Marselha e Olbia, comptador marselhés dins la comuna d’Ieras, e emplegadas per lo comerci de proximitat. Aiçò laissa pensar que la Torneria podriá èstre dins la zòna d’influéncia de Massalia.

Un autre qualitat dau site es la preservacion excepcionala de son mobilier, protegit au sòu per l’afondrament de l’arquitectura. La ceramica es locala, mai leis objèctes metalics pòdon venir de pus luenh. D’elements d’espasas e de bloquiers siguèron trobats, e mai de lanças que sa poncha èra tancada dins lo sòu. En aut deis astes, d’incisivas en plaça laisson pensar que de tèstas umanas li èron fichadas. Pus generalament, lei rèstas umans son pas absents e provènon de mai d’una persona. Una maissèla depausada ambe suenhs dins un fossat aviá lei dents de davant esclapadas e negras, caracteristicas que son aquelei d’una rostidura. Semblariá qu’un trachament deis ofrandas per lo fuecs siá una possibilitat, e mai s’èra pas sistematica.

Coma pron sovent en contèxte gallés, de banquets an laissat de traças, sota la forma de rèstas d’animaus que siguèron manifestament pas sacrificats sus plaça. L’evolucion dei rites, ambe de referéncias mens guerrieras, de depaus d’otisses e de beluras luega d’armas, e de banquets collectius organizats a l’ocasion dei fèstas religioás es observada tre la segonda mitan dau sègle II dins tot lo domeni celtic occidentau.

Referéncias

• «Découverte d’exception : un lieu de culte gaulois monumental, dans le Mercantour.» Carbone 14. France Culture. Dissabte 14 d’avost de 2021 (promiera difusion lo dimenge 13 de mai de 2018)
• «Site archéologique de Roubion-La Tournerie» sus lo site web dau Parc national du Mercantour.
• Chronique du Mercantour, reportatge videò sus lo site de la Torneria
• «Un lieu de culte monumental gaulois dans le Mercantour : le site de la Cime de la Tournerie (Commune de Roubion, Alpes-Maritimes)», Franck Suméra et al., 7 de julhet de 2020, HAL open science
• L’ostentacion dei tèstas es tanben evocada cò deis ibèrs. Sapiéncia publiquèt un article aquí dessús lo 18 d’abriu de 2024.

La fotò dau liame de l’article es derivada de ©niceartphoto/Alamy Photos Stock. Drechs reservats.