Dau sègle XIX fins ais annadas 1920, leis otís vedetas de l’arqueològ èran la pala e la picòla, remplaçadas puei per la tibla, lo pincèu… ò la tractorpala se fau cavar fonsament ò descapar de grandei superficias. Tota conoissença passava per la destruccion dei nivèus superiors; solament la practica dei sondatges permetiá d’aquerir d’informacions sensa borrolar un terren. La prospeccion èra un afar de fortuna, d’agachança deis estructuras aflorantas, de quista mai ò mens sistematica dei brigalhs. L’arqueologia entreteniá un rapòrt sensoriau ambe la matèria, qu’èra mai que tot una question de color de tèrra e de duresa sota la tibla.

Alentorn deis annadas 1960, l’arqueologia aeriana changèt la donada que permetiá una observacion non destructiva de plus vastas zònas. Lei traças de l’activitat umana si legisson dins lo païsatge, ambe de modificacions de nivèu ò de color dau sòu, e tanben dins lo desvolopament dei plantacions. Aquesteis informacions an de valor d’esperelei ò permetan de decidir la dubertura d’un chantier. V-uei, lo LiDAR li aponde la possibilitat de mesurar de distàncias, donc de veire en tres dimensions e de penetrar lo cubèrt vegetau, en generau en substituïssent un rai lasèr a la soleta vision fotografica.

Una autra familha de tecnicas de prospeccion non invasivas proven de la geofisica.

Lo metòde electric consistís a mesurar lei variacions de la resistivitat dins lo sòu. Lei cambiaments importants pòdon tradurre de diferéncias de matèrias. Es una tecnica adaptada a la deteccion d’estructuras en dur, tau coma de parets, e d’uneis estructuras curadas.

Prospeccions per lo metòde electric.
Clic : crèdits e legenda

Lo metòde magnetic mesura lei variacions localas dau camp magnetic terrèstre. De diferéncias leugieras tròbon son originas dins de vestigis qu’an subit un rescaufament important, coma un forn ò una fabrega. Pòdon tanben sinhalar d’estructuras curadas, coma una fòssa ò una trencada. Aqueste metòde permete de trabalhar sus de grandei superficias. Totjorn alentorn dau magnetisme terrèstre, l’arqueomagnetisme mesura leis variacions dins un temps lòng e si pòu emplegar en datacion.

Prospeccions per lo metòde magnetic.
Clic : crèdits e legenda

Lo metòde electromagnetic a bassa frequéncia, conegut per èstre aqueu dei detectors de metaus, permete tanben la caracterizacion geomorfologica coma per retrobar un canau ò un grau antic.

Lo metòde radar, ò radar-sòu consistís a emetre de senhaus electromagnetics e a analisar lei proprietats dau senhau rebatut. A una bòna resolucion espaciala e permete de visualizar d’estructuras, e mai siguèsson sota un sòu dur ò de betum. Per aquò, es lo metòde mai adaptat an un trabalh dins una environa urbana.

Am’aquò totei lei metòdes an de limitas similàrias:

• la dificultat per veire lei pichòteis estructuras,
• la dificultat per interpretar leis sites complèxes quora siguèron destructurats per de remanejaments multiples,
• l’abséncia d’informacions de datacion

En causa d’estei limitas, lei metòdes geofisics an pas remplaçat lei metòdes destructius tradicionaus. Per ara, la geofisica es utilizada per repertoriar e cartografiar lei sites. A un ròtle predictiu, per anticipar lei possiblas trobalhas. Ajuda per interpretar de sondatges en restablissent una continuitat entre doás trencadas. Mai que tot, permete d’orientar de cavaments vers d’emplaçaments precis, segon lei questions que leis arqueològs si prepausan de resòuvre.

L’usatge de la geofisica es vengut sistematic en arqueologia programada. Es tanben comun en arqueologia de sauvament.

Referéncias, dorsier

• «La prospection archéo-géophysique. Détection et cartographie non destructives du patrimoine enfoui», Michel Dabas, Hermann, 2024.
• «L’archéo-géophysique ou la détection et la cartographie des sites archéologiques», Michel Dabas, Annales des Rencontres archéologiques de Saint-Céré, 2018.
• «La géophysique : un outil à la disposition des archéologues», sus lo site de l’Inrap. 2023.
• «La prospection géophysique». Dossiers d’Archéologie n°308, novembre/decembre de 2005.

L’imatge dau liame representa lei tecnicas geofisicas utilizadas per la descubèrta dau mamot de Santa Cecilia au Mexic. Crèdit: A.Ortíz/UNAM. Es trach d’una illustracion dau blòg Mexique Ancien.