au Musèu de Quinson.
Rémi Jouan/Wikimedia Commons. CC by-sa 4.0.
Se la neolitizacion en Occitània foguèt portada per la mar despuei lei Balcans, lo centre e lo nòrd de l’Euròpa veguèt la difusion d’un autre grop de culturas, tanben d’originas orientalas, lòng dau Danubi puei dins ç`o qu’apelam uei l’Alemanha. En Euròpa de l’oèst, prenguèt la forma de la cultura de la ceramica lineària, de qué lei terralhas son ornadas de linhas ò de ribans. Aquela civilizacion practica una agricultura fondada sus la tecnica de l’eissart per brutladís. Sei vilatges son compausats de grands ostaus en forma de rectangles ò de trapèzis alongats, bastits sus de bigas de fusta amb de parets de cleda e de tàpia. Lei mai grands son bensai d’edificis collectius. D’unei vilatges son ja protegits ò simbolicaments delimitats per de palissadas.
L’expansion vèrs l’oèst de la cultura dei ceramicas lineàrias s’acabèt dins l’actuala Illa-de-França, qu’ajonhèt vèrs 5 000 AvC, quasi 800 ans après la venguda dei premiers colons de la cultura impressa en Provença e Lengadòc. Dins lei sègles seguents, la fusion amb lei culturas neoliticas autoctònas de l’oèst, dau meteis tipe que lo rocadorian, portèt son influéncia fins ai ribas de l’Ocean.
Au Ven millenari, l’existéncia de bastiments diferenciats s’afirma. Vèrs 4 300 AvC, un edifici isolat a Aytré, en Charanta Maritima, vilatge francés pròche la limita nòrd-oèst d’Occitània, còmpta 980 m² au sòu, de comparar amb leis ostaus mai comuns de Charmé en Charanta e sa superficia de 65 m² fins a 120 m². Es pas possible de copar sus la foncion exacta d’aquel ostau monumentau mai es un signe evident d’una organizacion sociala que se complexifica. Devèrs la fin dau neolitic mejan, aquelei tradicions dau centre-oèst de la França s’espandiguèron en direccion de l’Aquitània occitana de uei.
Dins la meteissa temporada, la proteccion dei vilatges tanben evoluïguèt de la simpla encencha, materializada per una palissada renforçada amb de tèrra, fins qu’a de veraias fortificacions amb de barris e de fossats. Tres grands sites dau país tolosan ocupats sus un lòng periòde permeton de seguir aquela evolucion lòng dau neolitic mejan: Sant Miquèl del Toch, Vilanòva Tolosana/Cunhaus e Castèl Percin a Sèlh, amb son barri monumentau. L’espandiment deis estucturas defensivas podriá signalar l’existéncia de conflicts, probablament limitats encara, en liame amb una demografia e una competicion territoriala creissentas.
L’abitat a pròpriament parlar es pas tant conegut en Occitània coma l’es dins l’oèst de la França ò dins la region Jura-Soïssa-Savòia (vilatges palafits). Son d’ostalets amb una forma rectangulara aproximativa e, de còps, una absida redona a son extremitat (exemples d’abitats a Cunhaus, au Champ Madama a Biaumont, Puei de Doma ò au masatge de Cazan au Vernegue, Bocas de Ròse). Dins lei tres sites tolosans, e mai a Cazan, au Pont dau Chastèl e a Cornon d’Auvèrnha (ambedoas comunas son pròche Clarmont-Ferrand), se retròbon de fogaus duberts amb un fons de pèiras cremadas, pròvas d’activitats vilatjanas fòra leis ostaus.
La granda cultura dau neolitic mejan es lo chassean (4 200 e 3 600 AvC). Es precedida de la cultura mai locala de Sent Uson, d’après un vilatge arpitan de la Droma au confinh d’Occitània, dau «grop de Montboló» en Rosselhon e de divèrsas culturas «pre-chasseanas». Seis originas son de recercar en Provença, Lengadòc ò Liguria («chassean meridionau»). S’espandiguèt puei dins leis Aups, lo Massís Centrau, la Borgonha, l’Illa de França e fins au Pas de Calais, l’Aquitània e tot lo país fins a l’Ocean. Existís pas de pròva de moviments de populacions; en generau, l’ipotèsi d’una difusion culturala mai qu’etnica es favorizada.
D’entre lei marcaires de la cultura chasseana son lei supòrts en ceramica (lei «vas-supòrts») e lei sietas ornadas de motius geometrics. Una autra particularitat son lei recipients amb de pichons tubes d’argielas juxtapausats sus sei flancs (lei «flaütas de Pan»).
Ceramica chasseana.
Clic : crèdits e legenda
L’otilhatge litic compòrtas de lamas talhadas per pressions e de pèiras aliscadas. Aquela cultura materiala es lo rebat d’un biais de viure agropastorau. Lei destraus permetan d’eissartar leis esclarzieras, tombar leis aubres, talhar la lenha. Leis aissetas permetan de trabalhar la tèrra e la fusta. Lei lamas de pèiras son aliscadas per venir plus robustas; sa fabricacion es un lòng procès que la sedentarizacion rend possibla. Leis aisinas comprenan tanben de pics e de cotèus fachs amb de peirards talhats e de volams, per lei meissons.
L’otilhage au neolitic mejan. Clic : crèdits e legenda
Leis aisinas e lei materiaus son objèctes d’escambis comerciaus e pòdon venir de luench. Lo peirard de la Vauclusa e aqueu dau país d’Ate son recercats. Lei destraus de jadeïta dau Mont Vísol son d’objèctes de prestigi que se retròban despuei l’Espanha e l’Itàlia fins qu’en Danemarc e en Escòcia. De noduls de minerau de coire son estats descubèrts dins un contèxte dau chassean ancian sus lo site de Giribaldi, a Niça, e tanben una alèna a Cazan. Son d’excepcions; la metallurgia dau coire es tot bèu just amorsada.
La practica dau pastoralisme se materializa per la trialha alimentària e dins l’usança de caunas, de còps ja visitadas per l’òme dempuei ben longtemps.
Dins lei representacions comunas, lo neolitic es associat au culte dei mòrts, magnificats per de monuments funeraris gigantàs. S’aquò es largament verai au neolitic recent, la mesa en plaça dei tombas collectivas megaliticas non se faguèt tot d’una. Au neolitic mejan, la pratica dei sepeliments collectius dins de baumas sepulcralas, amorsada amb lo grop de Montboló, s’es perseguida en Aquitània (abric de l’esquelèt a l’Aujariá Nauta, baumas de Campniac a Colonhés e Champs Niers, dei Barbilloux a Sent Agulin, dau Ròc de la Bòria a Salvatèrra de Lemança). En mai d’aquò, lei cavaments retròban regularament de fòssas funeràrias pròchas dei vilatges (Castèlnòu de Les, Latas). De còps, son d’ancians potz ò de cròs d’usatge agricòla emplegats de mai per i sepelir de defunts (Berriac, Posòls, lo Crès a Besièrs, lei Molins a Sant Pau de Tricastin, bensai lei Martins a Rossilhon de Vauclusa). A Vilanòva Tolosana/Cunhaus e a Sant Miquèl del Toch lo fossat d’encencha sèrv tanben a aquel usatge.
En parallèl, un autre rite se desvolopa amb lei cistas e «tombas a lausas». Lei còrs son sepelits en de còfres de pèiras plaçats en tèrra (Teiran, Cornanèl, Conilhac de la Montanha, Motomet, Sira), ò fòra sòu e associats a de tumulus (Sent Sauvador, Caramanh, Anha, Sent Andrieu d’Ovesinas, Sant Joan dau Desèrt a Marselha). L’ipotèsi foguèt emessa qu’aquela diversitat de tradicions reflectava de mòdes de vida diferents, plus orientats vèrs lo pastoralisme per lei bastidors dei tombas a lausas. Coma que siegue, la varietat e la richessa dau mobilier associat es un marcaire sociau e un autre signe de la complexitat creissenta dei societats neoliticas.
Lei premieras sepulturas megaliticas d’Occitània son de dolmens dau tipe engolmesan que remontan ais environs de 4 700 fins a 4 500 AvC e son situadas au nòrd dau domeni aquitan (en Gasconha: Lo Gurp a Graian e l’Espitau, e en Peirigòrd: Blanc/Pèiralevada a Nojals e Clòtas, Larocau/La casa deu Lop a Senta Sabina e Bòrn, Pèiralevada a Brantòsme, Pèiralevada a Pauçac e Sent Bébian). A Lugaçon en Gironda, la tomba galariá de tipe aquitan de Ròcafòrt comportava de mobilier datat dau neolitic mejan. Totei son mai largament religadas au vast ensems dau premier megalitisme atlantic, que s’espandiguèt despuei la Bretanha e fins qu’au Portugau.
Dolmens a Nojals e Clòtas e Belmònt de Perigòrd. Clic : crèdits e legenda
Roca Fortis/Wikimedia Commons, CC-by-sa 4.0
A Vaira e Monton en Auvèrnha, la premiera estatua antropomòrfa coneguda en Occitània es tanben dins un estile que ramenta lei figuracions mai ancianas de Bretanha. Es datada de 4 600-4 500 AvC, coma tanben l’estatua menir de Dia. Leis celèbreis estèlas de Provença tanben son chasseanas, datadas de 3 900-3 600 AvC. Contràriament ai periòdes anteriors, l’art neolitic favoriza la representacion de l’uman, mai ò mens esquematizada.
▸ Fòcus sus leis estatuas menirs dau Roèrgue, dau Gard e de Provença
A la limita entre lo territòri de lenga d’òc e lo país roaisc, lei premierei figuras de la Vau dai Meravilhas son chasseanas e benlèu mai ancianas, mai aquò es discutit. Son en partida figurativas e representan de buous estilizats.
▸ Fòcus sus leis esculturas rupèstras de la Vau dai Meravilhas
Quasi disaparegut en Euròpa occidentala despuei lo mesolitic,
l’art figuratiu torna naisser au chassean sota una forma fòrça esquematica. Clic : crèdits e legenda
A partir de 3 600 AvC, lo chassean pèrd progressivament son unitat tecnica e culturala. Lei culturas regionalas que naisson d’aquesta configuracion nòva son aquelei dau neolitic recent.
Arqueò d'Aquí 