emergisson dau vinhau classat de la Muralha Grana.
CyclicalCore/DevianArt, CC by-sa 3.0
Es un estudi que ferà data. Dins la continuitat dei progès realizats bònadich l’arqueologia e l’arquegenomica dins la conoisséncia de l’istòria de la viticultura e de la vinificacion, notament dins lei Gàllias e alentorn, una còla de paleogeniticians e de d’arqueobotanistas a publicat en març de 2026 dins la revista Nature communicacions, un trabalh d’importància sota la direccion de Rémi Noraz dau CNRS. Lei cercaires an sequenciat lo genòma complet de 49 granas de rasin trobadas en França e en Espanha a l’ocasion de mai d’un cavaments e datadas de l’Edat dau Bronze, devèrs 2 300 AvC, fins a la fin de l’Edat mejana. An aquelei, an jonch lo genòma ja conegut de 5 autrei granas puei an crosat leis informacions per retrobar lei socams introduits lòng dau periòde e precisar sei relacions de parentat. E lei resultats mòstran una istòria de la vinha ben mens lineària que çò que ne’n disiam.
Lei granas siguèron chausidas demieg de prelevaments vegetaus fachs en tèrra umida, que preservèt son integritat, e dins un vintenau de sites ben datats. La mai granda part es en Occitània: Autvilar, Vièlha Tolosa, Magalaç, Valròs, Latas (2 periòdes), Mauguiò, Nimes (3 periòdes), lo Martegue, Marselha, Sant Maissemin, Antíbol e mai au nòrd Orlhac e Limòtges. Leis autrei luecs son dins la mitat la mai au nòrd de la França (Valencianas, Tròias en Champagne, Horbourg-Wihr en Alsàcia) en dins lei balears (Eivissa).
A l’Edat dau bronze devèrs 2 300 – 2 000 AvC, la linha genetica de la varietat de Vitis sylvestris (vinha sauvatja) la mai representada en França a l’ora d’ara èra ja presenta. A l’Edat dau fèrri, vesèm pareisse Vitis vinifera (la vinha domestica). Es pas una suspresa per que de tèxtes istorics associavan ja la cultura de la vinha a la venguda dei grècs sus la costiera provençala, devèrs 600 AvC.
Imatge manlevat a una amfora atica
datada dau sègle VI AvC.
Musèu Nacionau de la Villa Giulia (Roma).
Bibi Saint-Pol/Wikimèdia Commons, CC0 – domeni public.
L’arqueologia, ela, n’aviá fa pròva per lei temporadas classica e elenistica dins la khôra (lo territòri rurau) de Massalia. Ensin, trobats en 1993-1994, de vestigis de trencadas e de fòssas, organizadas en regas regularas e associadas a de valats, son estats interpretats coma una vinhareda dins lo quartier de Sant Joan dau Desèrt, a l’èst de Marselha. Son datats dau sègle IV AvC per sei traças mai ancianas.
Recentament encara, en 2025, de cavaments de sauvament an sortit de tèrra una autra vinhareda a la limita entre lei barris d’Arenc e dei Cròtas, au nòrd de la vila e a mens de 250 m de la costiera antica. Remontava fins au sègle V AvC e siguèt expleitada jusca au sègle II AvC.
Dins l’estudi publicat dins Nature, d’escapolons de granas de rasin de Sant Maissemin (625 – 500 AvC) e de Marselha (600 – 400 AvC) son d’aqueu temps, s’es pas un pauc plus ancians. Sei linhadas geneticas lei religan ai varietats cultivadas dau sud de la mar Caspiana, d’Euròpa Centrala e Meridionala, e de la peninsula iberica. Existisson tanben de profius mixtes entre Vitis sylvestris e Vitis vinifera: lei practicas viticòlas de l’antiquitat implicavan l’integracion de varietats sauvatjas localas e de divèrsas varietats cultivadas vengudas de tèrras luenchencas.
Mosaïca de Thysdrus (El Jem), en Tunisia.
Sègle III ApC.
Musèu dau Bardo, Tunis.
Jerzystrzelecki/Wikimèdia Commons, CC by-sa 3.0
Lo periòde roman tanben atèsta de liames mediterranèus, ambe de granas ò de socas, cultivadas ò sauvatjas, transportadas despuei tot l’Empèri. De profius genetics compausat d’ascendéncias representativas dei linhadas domesticas modèrnas apareisson en aqueu temps. Una linhada predomina, tant dins leis escapolons trobats en Occitània coma en França dau nòrd: es totjorn considerida coma caracteristica de la França de v-uei. Valròs e Antíbol an tanben de liames ambe una linhada ara espanhòla.
A l’Edat mejana, lei influéncias non localas e lei linhadas d’ascendàncias luenchencas an pas desaparegut. A Eivissa e a Nime, lei granas an una part d’avis sauvatges. Pasmens lei linhadas domesticas modèrnas son lei mai representadas. Datat entre 1027 e 1160 ApC, un escapolon d’Eivissa correspònd au socam blanc de Folha de Figueira, encara cultivat v-uei au Portugau. Un estudi mai ancian sus lo patrimòni genetic 28 granas de rasin aviá ja trobat un varietat locala dau Savagnin Blanc a Orleans alentorn de 1100 ApC. La susprenenta estabilitat genetica d’aquelei socams lòng de 9 sègles de temps es una consequéncia dei tecnicas de mesas en broturas, assimilablas a un clonatge dei plantums.
La culhida dau rasin dins lo manuscrit dau De rerum naturis de la Biblioteca dau Monumento nazionale de Montecassino. Sègle XI.
D’après Wikimèdia Commons, CC0 – Domeni public
A Valencianas, dins lo nòrd de la França, la preséncia dau celèbre Pinot Negre es ara provada au sègle XV ApC. Aqueste es lo socam emblematic dei vins de Borgonha e de mai d’un autrei dins lo monde, e aqueu temps de la fin de l’Edat mejana es important dins son istòria. D’efiech, sa mencion mai anciana coneguda data de 1366, dins un registre de còmptes de l’ostau arquiepiscopau de Brienon-sur-Armançon (arquevescat de Sens, dins l’Iona): « Item es vignes de Bellechaume, a compté ii queues de pinoz » («Ansin, dins lei vinhas e Bellechaume, a comptat 2 fustas [lit. queues, mesura de volum] de Pinot»). La celèbra ordonança de 1395 per lo duc Philippe II l’Ardit que decreta que sián derrabats lei pès dau « très mauvais et très déloyal plant, nommé gamay » («Fòrça marrit e fòrça desleiau plantum nomenat Gamay») per melhorar la qualitat dau vin es en generau legida coma una promocion dau Pinot, qu’èra en plena ascension d’aqueu temps.
Illustracion dau manuscrit dau Theatrum Sanitatis (Tacuinum sanitatis) de la biblioteca Casanatense de Roma.
Sègle XIV.
Wikimèdia Commons, CC0 – Domeni public
Una soleta grana de rasin aportèt donc una materialitat de la pròva, en sostèn dei tèxtes. Siguèt trobada dins la tèrra de comolatge de latrinas, dau temps dau cavament d’un ancian espitau a Valencianas, pròva qu’en arqueologia lo trabalh de collècta lo mai modèste pòu prendre de sens s’es fach dins l’encastre d’una metodologiá rigorosa.
Antica civilizacion de la vinha e dau vin, Occitània regràcia ben ben per son trabalh pacient lo cavaire nordista que nos vouguèt una tala tròba.
A Peiravèrd, vilatge viticòla dau Leberon Orientau, l’ecomusèu de la vinha e dau vin recòrda dei raiças ancianas de la viticulura en Provença. Lo pedestau de l’estatua pòrta lei mencions en grafia mistralenca: «La Man de Bàcus» e «Lou Vilàgi d’Or» – escais-nom dau vilatge manlevat au «Hussard sur le toit» de Jean Giono.
D’après Ziegler175 e Véronique Pagnier/Wikimèdia Commons, CC by-sa 3.0
Referéncias:
Sus lei promierei vinhas conegudas en país marselhés:
Sur l’arqueologia de la vinha, en generau:
Ai documentat meis remarcas sus lei referéncias textualas ancianas au Pinot Negre ambe un estudi de Tomas Labbé: « À propos d’une nouvelle découverte: quelques réflexions sur l’apparition du pinot dans les archives bourguignonnes (1366) ».
Arqueò d'Aquí 
Deishar un comentari