Au nòrd de l’Espanha, l’enclava de Trebiñu (ortografia basca – Treviño en castelhan) depend de la província de Burgos (Comunautat autonòma de Castelha e Leon), mentre qu’es situada au bèu mitan d’aquela d’Álava (Comunautat autonòma dau País Basco). Testimòni d’aquela istòria, lo site de Las Gobas de Laño pòrta un nom romanizat, derivat dau basco koba, «cauna, bauma». Aqueste nom es pas degut a l’azard; d’efiech, es un important site rupèstre medievau e, ambe lo site associat de Santorkaria, totalizan 31 baumas artificialas cavadas dins la ròca cauquiera.

Lei tradicions fan remontar seis originas a d’eremitans dau sègle IV, mai leis observacions arqueologicas retròban ren, tant luench d’amont dins lo temps. En 2008, A. Azkarate e J. L. Solaun de l’Universitat dau País Basco an estudiat e excavat lo site. L’estratigrafia establida an aquela occasion mòstra gés de signe d’ocupacion umana avans l’articulacion entre lei sègles VII e VIII. Tre lo començament, lei traças son aquelei d’una pichona comunautat rurala.

Lei arqueològs distingan 8 fasas d’activitats:

1. Au sègle VII, la dubertura dei cavitats e l’amainatjament dau site trogloditic, ambe d’extracions de ròcas e lo cavament progressiu de mai en mai de cròtas. Leis obriers emplegavan d’otís ponchuts, fòrça precís. D’autrei, de la lama plana, servèron a regularizar lei sòus, lei parets e lei plafons.
   Lei cròtas son d’espacis de vida. La ceramica, grossiera e locala, li es consacrada a la cuecha deis aliments.
   La bauma 6 es considerada coma una glèisa rupèstra. Compòrta de graffiti, que son grafisme es aqueu dau moment de formacion de l’escritura cursiva Visigotica, çò que la data tanben dau sègle VII. D’autrei pèças ambe de traças paleograficas, trobadas enluec, tanben son contemporanèas.
   Lei pus ancianei tombas datan d’aquela fasa. Un pichon cementèri es mes en plaça fòra la glèisa.
2. La construccion d’au mens una cabana exteriora, contigua ai baumas. Èra bastida ambe de materiaus perissables e aviá una foncion domestica, que comportava notament una sieia e d’espacis d’entrepausatge. Lei cavaments li an mostrat la preséncia de doás sepulturas, de qué l’una es d’un enfant e que siguèt datada dau sègle VIII ambe lo radiocarbòni.
3. La cabana foguèt radobada vèrs la fin dau sègle VIII ò lo començament dau sègle IX.
4. Lo site es abandonat coma luec d’abitacion. Serve ocasionalament coma bordilha e sa partida perissabla es destrucha. La datacion au radiocarbòni de morcèus de pòsts cremats situa aquesteis eveniments dins la segonda mitat dau sègle IX. Se lo site n’apòrta pas la pròva, la fondacion dau vilatge de Laño dins la valada n’es probablament la causa. Laño pareis dins lei tèxte au començament dau sègle XI sota lo nom de «langu».
5. Au començament dau sègle X, si remarcan de novèleis activitats d’extracion de pèiras. Ansin, d’unei comolan definitivament la sieia. Una interpretacion possibla seriá la contruccion de la segonda glèisa dau site dins la bauma 4, qu’aquesta presenta de caracteristicas mai recentas que lei promiers abitats.
6. Jusca a la fin dau sègle X e bensai lo començament dau sègle XI, toei leis espacis residenciaus son tornamai investits, coma luecs d’inumacion, e Las Gobas vèn una necropòli. Lei tombas son de cròs rectangulars cubèrts de lausas. La ceramica presenta una diversitat mai granda, ambe una produccion majoritàriament locala, mai tanben regionala e supraregionala. Non sabèm perqué lo cementèri es delaissat fin finala.
7. Au sègle XVI, una terrassa estrecha es bastida au pè dau bauç per un usatge agricòle.
8. La darriera fasa es aquela dei visitaires de la fin dau sègle XX.

L’usatge persistent d’una ceramica locala mòstra coma aquela comunautat dau sud de Vasconia, puei a la limita entre Al Andalus e leis Estats Crestians, es demorada relativament isolada. De contacts exteriors e un ret d’escambi son atestats pasmens.

Aqueu trabalh de fons d’Azkarate e Solaun aviá ja permes de barrar a la pòrta ais especulacions, qu’anavan bòn trin aperavans, en restrenhent lo cadre interpretatiu. Aquí dessús, una còla de l’universitat de Stockholm menada per l’espanhòu Ricardo Rodríguez Varela aduguèt mai lo site dins l’actualitat, ambe un estudi antropologic e arqueogenetic e de 33 defuntats de La Gobas, publicat dins Science Avances en avost de 2024, e largament mediatizada en 2025.

Dins lei doás temporadas dau foncionament dau site (coma abitat puei coma necropòli), constatam una majoritat de mascles sepelits, mai tanben la preséncia de fremas e d’enfants.

Lei mèdias an sotalinhat l’existéncia de pròvas de violéncias. Aquò rai, mai fau precisar que concernisson dos òmes, pas mai, ai datas mai ancianas d’ocupacion. Presentan de traças de còups d’espasas au nivèu dau crani e un, au mens, ne’n moriguèt. Aquò mòstra que la societat de Las Gobas es pas demorada suavamant a despart de tota conflictualitat lòng de sei 500 ans d’istòria; pròva pas que la violéncia li siá estat endemica.

La genetica confirma que leis estatjants avián mens de traças d’ascendents nòrd africans ò orientaus dins son genòma que dins la mejana de la peninsula iberica. Aiçò non changèt ambe la conquista musulmana.

Leis individús presentan de nivèus de parentalitat de diferents gras, notament dos fraires, una unitat familliala ambe un pareu e son fiu, e, dins la fasa que lei cròtas avián una foncion funerària, una familha de sèt membres que s’espandís sus tres generacions. Per mai d’un defuntat, lo nivèu de consanguinitat es elevat, tot particularament dins lei promiers temps de Las Gobas. La comunautat aviá d’us maritaus endogames, qu’explican l’estabilitat dau patrimòni genetic mai èran la fònt de problèmas especifics.

An agut de malautiás, e mai d’un agent patogèn (virús e bacterias) es estat descubèrt. Dos son particularament sotalinhats: l’un es lo virús de la variòla, que sa preséncia es notabla per completar lo dorsier de sa difusion dins l’Euròpa medievala, e l’autra es una bacteria que causa de malautiás de la pèu. S’aganta, aquesta, per des plagas dubèrtas infectadas e provèn en generau d’animaus domestics. Es donc un indici que practicavan l’elevatge a Las Gobas. Una autra pròva n’es la preséncia de rèsta d’un buòu ò d’una vaca dins lei bordilhas de la cabana.

Dins la promiera Edat Mejana, la pichona comunautat rurala de Las Gobas, puei de Laño tre la fin dau sègle IX, a donc viscut cinc sègles dins lo marge dei grands eveniments e dei circuits economics principaus de la peninsula. Pasmens, èra pas barrada sus se mèsma e a mantengut de relacions, au nivèu regionau e interregionau.

Lei cercaires remembran que sei descubèrtas concernisson un grope uman especific e pòdon pas èstre generalizadas sensa precaucion a l’ensems dei comunautats rupèstras d’Álava.

Referéncias

Se volètz aprefondir, avètz aquí:

• La presentacion sintetica de l’estudi de 2024, sus lo site de l’Universitat de Stockholm.
• Sa publicacion complèta dins Science Advances.
• Lo rendut còmpte dei cavaments de 2008 per Azkarate e Solaun.
• Las Gobas de Laño y Santorkaria sus lo site dau Comtat de Trebiñu.

L’imatge dau liame figura la glèisa de Santorkaria. Es reconstruch/ameliorat ambe IA a partir d’una fotografia de bassa resolucion de lapmetoj, publicada sus Wikimèdia Commons sota licéncia CC by-sa 4.0.

es de lapmetoj e siguèt publicada sus Wikimèdia Commons sota licéncia CC by-sa 4.0.