En 1989, dau temps dei promiers cavaments que li participèri, li aviá una granda aficha de «Indiana Jones e lo temple maudich» (Indiana Jones et le temple maudit en francés, Indiana Jones and the Temple of Doom en anglés) dins la sala dei cavaires. Sabiam de tot segur que lei tecnicas brutalassas d’aquel arqueològ de ficcion èran pas d’exemples de seguir! Sabiam subretot que nautres, luega de córrer de pertot e de finir bruts e trempes de la susor mai esbaudits davant un artefact meravilhós, anariam puslèu demorar d’oras d’a ginolhs a gratar lo sòu ambe de tiblas ò d’aisinas de bambós. Sabiam tot aquò, mai lo film èra una referéncia culturala talament importanta qu’un cavaire galejaire resistèt pas a la tentacion de la clinhada e que tot monde l’a seguit.

Quauqueis annadas après, en 1994 ai Pierres Droites de Monteneuf, portavi un capèu Aussie, extremament eficaç per protegir dau solèu d’estiu e de la plovina bretona, mai tanben en omenatge a l’eròi de Georges Lucas e de Spielberg.

Per lo public deis annadas 1980, lo Doctor Jones a revolucionat l’imatge de l’arqueològ. L’aventurier que descuerbe de ciutats perdudas dins la jungla americana ò sud-èst asiatica, Georges Lucas l’a pas inventat: ja au sègle XIX Hiram Bingham, lo descubreire dau Machu Picchu, si presentava coma explorator mai que coma arquelòg. Son estile l’opausava a una autra granda figura, aquela de Heinrich Schliemann, cercaire testard e metodic, descubreire de Tròia/Hissarlik, puei de totei lei grands sites de la Grècia miceniana. Lo «modèle Schliemann» s’impausava au regard dau grand public. S’es vielhon, a per eu d’èstre mai realista, mai li manca la fantasiá e lo pantais, e es exactament çò qu’aduguèt Henry Walton «Indiana» Jones Juniòr.

Lo vesèm dins lei filmes donar de cors a l’universitat, mai Indiana Jones es pas un scientific, es un pilhaire. L’avèm jamai vist prendre de croquís sus un chantier. Onte a trobat un objècte de prètz, es pas possible d’estudiar son contèxte que tot es destruch alentorn: sei «cavaments» son d’espectacles de pirotecnia. Pasmens, a atirat l’atencion de milierats de joines, dins lo monde entier, vèrs l’arqueologia. D’unei son demorats a l’estadi dei pargues d’atraccions de Disney, d’autrei an descubèrt la matèria tot de bòn. D’entre elei, aquelei que son vengut arqueològs de mestier trabalhan ambe d’autres metòdes e cavan pas ambe un foit ni a la dinamita.

De verai, una part importanta dei grandei descubèrtas e lo fruch de l’azard. En Occitània, va sabèm per la bauma de Las Caus e aquela de Cosquer e mai recentament per lo vilatge medievau de Massargas. Tornarai parlar d’aquesto dins quauquei setmanas. Leis autrei son totjorn mai nombrosas de venir de prospeccions aerianas, au Lidar ò per geomagnetisme, ò simplament de cavaments de sauvaments. L’esplecha, ela, es una istòria de setmanas, de mes ò d’annadas. Per lei sites màgers si còmpta en desenas d’ans. La Barma de Mandrin a revolucionat nòstra apròcha de la transicion Neandertal/Sapiens en Euròpa occidentala. Òc. Mai lei cercaires an literalament cavat la bauma ambe de pinces d’epilar. Es un autre tipe d’aventura, de segur.

La conoissença e la reconoissença de l’arqueologia coma activitat scientifica progressan cò dau public e dei decidors, notament dempuei qu’a presa un pauc de distància ambe sa vièlha complícia l’Istòria e que s’es aligat a de sciéncias «duras», coma la genetica, la biologia, lei sciéncias fisicas e de la matèria. Mai m-onte lo cliché d’Indiana Jones fonciona encar es quora la pensam en tèrmes de tresòrs, d’artefacts excepcionaus e de pèças de musèus. Un objècte rar, pivelant, regaugís aqueu ò aquela que lo contempla e aquò’s una bòna causa, mai es pas eternau: pòu èstre raubat, coma avèm vist ambe lo tòrc de Vix, ò degalhat e destruch. Lo saber cumulat, eu, si transmete e demòra.

Lo promier filme d’Indiana Jones si sonava Les aventuriers de l’Arche perdue en francés e Raiders of the Lost Ark en anglés. Raiders. Podèm pas dire qu’eriam pas prevenguts. Aquò nos remembra qu’Indiana Jones a una continuairitz sus un autre mèdia: es Lara Croft, oficialament arqueològa e en practica Tomb Raider, pilharèla de tombas. S’es un personatge important dins l’istòria dau videojuec, cort tròup vite d’en pertot per prendre lo temps de rensenhar lo contèxte de sei tròbas. A incitat bensai a la practica d’activitats esportivas, mai pensi qu’a menat degun a l’arqueologia.

Nòtas

Devi l’idèa d’aquel article a la revista Science et Vie, «Pourquoi Indiana Jones est à la fois la meilleure et la pire chose qui soit arrivée à l’archéologie». Aquesta revista, prestigioá autra fes, es vengut discutibla. La caucioni pas quand incita a dobtar dei vaccins.

La ficha Wikipédia en francés «Indiana Jones» es una bòna fònt per veire d’un biais sintetic sa biografia (fictiva). Aquela en occitan es corteta e aquela en anglés mens documentada sus aqueu ponch precís.